อยู่เมืองไทยอากาศร้อน เป็นซึมเศร้าตามฤดูกาลได้ด้วยเหรอ?

คำตอบสั้น ๆ: ได้ แต่ไม่ค่อยเป็นแบบหนาวมืดอย่างที่เราอ่านเจอ ในประเทศร้อน อาการซึมตามฤดูมักมากับความร้อน ฝน หรือกิจวัตรที่เปลี่ยนไป ตัวชี้จริง ๆ คือมันวนกลับมาช่วงเดิมทุกปีหรือเปล่า

ในบทความนี้

อยู่ใกล้เส้นศูนย์สูตร ช่วยกันซึมได้น้อยกว่าที่คิดเมืองร้อน อาการอาจกลับด้านกันเลย"ฤดู" ของเรา อาจเป็นปฏิทินชีวิตมากกว่าลองทำวันนี้

เข้าหน้าฝนมาสามอาทิตย์แล้ว ฝนบ่ายตกตรงเวลาเหมือนนัดไว้ทุกวัน แล้วคุณก็เพิ่งนึกได้ว่าปฏิเสธนัดเพื่อนไปสองเสาร์อาทิตย์ติดกัน เพราะแค่คิดจะออกจากบ้านก็เหนื่อยแล้ว อยู่ประเทศร้อนก็ซึมตามฤดูได้ แค่หน้าตามันไม่ค่อยเหมือนซึมเศร้าหน้าหนาวที่เคยอ่านเจอ จะรู้ว่าเกี่ยวกับฤดูจริงไหม ให้ดูว่ามันกลับมาช่วงเดิมทุกปีหรือเปล่า

อยู่ใกล้เส้นศูนย์สูตร ช่วยกันซึมได้น้อยกว่าที่คิด

มีงานรีวิวใน Journal of Affective Disorders ที่รวบรวมงานวิจัยเรื่องซึมเศร้าตามฤดูกาลมาดูพร้อมกัน ผลออกมาว่าระยะห่างจากเส้นศูนย์สูตรไม่ได้ผูกกับจำนวนคนที่เป็นอย่างมีนัยสำคัญ เจอความเชื่อมโยงแค่ในงานวิจัยฝั่งอเมริกาเหนือ

ผู้เขียนสรุปว่าละติจูดมีผลนิดเดียว น่าจะสู้เรื่องภูมิอากาศ พันธุกรรม และบริบทสังคมวัฒนธรรมไม่ได้

คนที่อยู่กรุงเทพฯ จาการ์ตา หรือกัวลาลัมเปอร์ เลยต้องถามคำถามใหม่ ความยาวของกลางวันแทบไม่เปลี่ยน แต่แสงที่เราได้รับจริงเปลี่ยนเยอะ ฟ้าครึ้มเป็นอาทิตย์ ๆ ฝุ่นควันจนไม่อยากออกไปไหน หรือเดินจากลานจอดรถในตึกเข้าออฟฟิศแอร์เย็นทั้งวัน ต่อให้เมืองนี้มีแดดสิบสองชั่วโมง เราก็ขาดแสงได้

NHS แนะนำให้ออกไปข้างนอกทุกวัน ถ้าอยู่เมืองร้อน อาจหมายถึงเดินสั้น ๆ ช่วงที่ฝนมักยังไม่ตก ไม่ต้องรอวันแดดดี

เมืองร้อน อาการอาจกลับด้านกันเลย

NHS บอกว่าบางคนรู้สึกแย่ช่วงหน้าร้อน แล้วดีขึ้นตอนหน้าหนาว กลับกันกับแบบที่เจอบ่อย ส่วนแบบหน้าหนาวจะนอนนานกว่าปกติ ลุกจากเตียงยาก และอยากกินแป้ง สาเหตุหนึ่งที่เป็นไปได้คือร่างกายสร้างเมลาโทนิน (ฮอร์โมนที่ทำให้ง่วง) มากขึ้น

ปี 2024 มีรายงานผู้ป่วยจากอินเดียในวารสาร Cureus ที่เป็นอีกด้าน ผู้ชายวัยสี่สิบกว่าซึมเศร้าทุกหน้าร้อน นอนไม่หลับ เบื่ออาหาร น้ำหนักลด แล้วทุกครั้งอาการก็ดีขึ้นเองตอนอากาศเย็นลง ผู้เขียนคิดว่าอาจเกี่ยวกับความเครียดจากความร้อนและการตอบสนองของภูมิคุ้มกัน นี่เป็นแค่คนคนเดียว ยังพิสูจน์อะไรไม่ได้ แต่ก็เห็นว่าแบบหน้าร้อนอาจไม่เหมือนแบบหน้าหนาวเลย

เพราะงั้น ดูว่าอาการเปลี่ยนไปทางไหน จะบอกอะไรได้มากกว่าดูแค่ว่าซึมไหม ลองเช็กสามอย่างในอาทิตย์นี้

• การนอน: นอนนานและหลับลึกกว่าปกติ หรือนอนน้อยและตื่นบ่อย?
• ความอยากอาหาร: อยากกินข้าว ขนมปัง ของหวาน หรือแทบไม่หิว?
• พลังงาน: ตัวหนักเชื่องช้า หรือกระสับกระส่ายหงุดหงิดง่าย?

ถ้าเห็นชัดว่าเอียงไปทางเดียว และโผล่มาช่วงเดิมของปี ควรจดไว้ เพราะนี่แหละคือรายละเอียดที่หมออยากรู้

"ฤดู" ของเรา อาจเป็นปฏิทินชีวิตมากกว่า

NHS บอกว่าถ้าหมอจะดูเรื่องอาการตามฤดู หมอจะถามว่าอารมณ์ของเราเปลี่ยนไปยังไงตามเวลา หน้าฝนหนัก ๆ ปีเดียวยังไม่นับเป็นรูปแบบ แต่ถ้าดิ่งช่วงเดิม อาทิตย์เดิม ทุกปี อันนี้ใช่

แถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้กับเอเชียตะวันออก อากาศมักมาพร้อมเรื่องอื่นในปฏิทิน ปิดงบปลายปี ช่วงสอบหรือเตรียม TCAS ปิดเทอม หรือช่วงเทศกาลยาว ๆ อย่างสงกรานต์ที่ต้องเดินทางกลับบ้านเจอญาติ อาจตรงกับหน้าฝนหรือหน้าหนาวพอดี

แยกได้นะ ถ้าซึมเพราะอากาศ มักอยู่กับอากาศแม้เปลี่ยนงานหรือเปลี่ยนตารางชีวิต แต่ถ้าซึมเพราะปฏิทิน มันจะขยับตามเดดไลน์ หรือตามตารางสอบของแต่ละปี

ถ้าซึมแทบทุกวัน จนกระทบงาน การนอน หรือการกิน ควรไปหาหมอ และถ้ามีความคิดไม่อยากมีชีวิตอยู่ ไม่ต้องรอให้พ้นฤดู ติดต่อหมอหรือสายด่วนสุขภาพจิตเลยตอนนี้

ลองทำวันนี้

รูปแบบตามฤดูจะเห็นได้ก็ต่อเมื่อดูข้ามปี ส่วนความจำเราไม่ค่อยเก่งเรื่องว่ามีนาฯ ปีก่อนนอนหลับดีแค่ไหน จดไว้ตอนนี้ว่าอะไรกำลังเปลี่ยนไปทางไหน พอช่วงนี้วนกลับมา จะได้มีของจริงไว้เทียบ

ใน Sojiwa หน้า "ประวัติบันทึก" ดูแบบ "ปฏิทิน" ได้ วันไหนที่เขียนไว้จะมีจุดสีเล็ก ๆ ตามอารมณ์ พอถึงช่วงนี้ของปีหน้า ลองเลื่อนกลับไปอาทิตย์เดียวกัน ดูว่าจุดสีหน้าตาคล้ายปีก่อนไหม