ทำไมถึงรู้สึกว่าตัวเองล้มเหลวอยู่ตลอด ทั้งที่ก็พยายามแล้ว

คำตอบสั้น ๆ: ความรู้สึกว่าตัวเองล้มเหลวมักไม่ได้มาจากสิ่งที่เราทำพลาดจริง ๆ แต่มาจากมาตรฐานที่เราไม่ได้เลือกเอง คือความรู้สึกว่าคนรอบตัวคาดหวังให้เราเพอร์เฟกต์ การหลบเลี่ยงและการด่าตัวเองยิ่งทำให้ความรู้สึกนี้หนักขึ้น ถ้าเป็นมาหลายสัปดาห์ หรือกระทบการนอน การงาน หรือความปลอดภัย ควรไปคุยกับหมอ

ในบทความนี้

มาตรฐานที่เรารู้สึกว่าทำไม่ถึง อาจไม่ใช่ของเราเองทำไมยิ่งถอยออกมา ยิ่งรู้สึกแย่ยิ่งด่าตัวเอง ไม่ได้ทำให้ยิ่งพยายามถ้าความรู้สึกนี้ไม่หายไป ควรคุยกับใครลองทำวันนี้

ถ้าคุณรู้สึกว่าตัวเองล้มเหลวอยู่ตลอด คุณไม่ได้เป็นอยู่คนเดียว ปี 2016 นักศึกษาในสหรัฐฯ อังกฤษ และแคนาดา สองในสามคน รู้สึกว่าคนรอบตัวคาดหวังให้ตัวเองเพอร์เฟกต์ มากกว่านักศึกษาทั่วไปเมื่อปี 1989 ข้อมูลนี้มาจากงานที่ Thomas Curran, Andrew Hill และ Pia Marie Pose รวบรวมข้อมูลนักศึกษาย้อนหลัง 35 ปี ตีพิมพ์โดย American Psychological Association (สมาคมจิตวิทยาอเมริกัน) ในบรรดาความสมบูรณ์แบบหลายแบบที่วัด แบบนี้เพิ่มขึ้นเร็วที่สุด

มาตรฐานที่เรารู้สึกว่าทำไม่ถึง อาจไม่ใช่ของเราเอง

นักจิตวิทยาแยกมาตรฐานสูงไว้สองแบบ แบบแรกเราตั้งเอง เพราะอยากทำสิ่งที่เราใส่ใจให้ดี แบบที่สองคือความรู้สึกว่าคนรอบตัวต้องการให้เราเพอร์เฟกต์ และจะตัดสินเราถ้าทำไม่ได้

แบบที่สองนี่แหละที่ทำให้ความรู้สึกล้มเหลวไม่ยอมหายไป คนตัดสินอยู่ในหัวเราเอง และไม่เคยพอใจสักที Curran กับ Hill ยังพบว่ามันขึ้นลงตามความรู้สึกของเด็กรุ่นใหม่ว่าพ่อแม่คาดหวังและติมากแค่ไหน ซึ่งความรู้สึกแบบนี้ก็มีมากขึ้นเรื่อย ๆ

ลองสังเกตดูในสัปดาห์นี้ ตอนญาติถามช่วงสงกรานต์ว่า "ตอนนี้ทำอะไรอยู่" หรือตอนเพื่อนสมัยเรียนโพสต์ตำแหน่งงานใหม่ ความเจ็บแปลบมาจากไหน มาจากเป้าที่เราเลือกเองแล้วทำไม่ถึง หรือจากภาพใครสักคนที่ผิดหวังในตัวเรา ถ้านึกไม่ออกว่าเป้าคืออะไร ก็เป็นไปได้ว่าเรากำลังเทียบตัวเองกับคนทั้งโลกอยู่

ทำไมยิ่งถอยออกมา ยิ่งรู้สึกแย่

NHS (ระบบสาธารณสุขของอังกฤษ) บอกว่าคนที่เห็นคุณค่าในตัวเองต่ำ มักหลบจากการเจอผู้คน เลิกลองอะไรใหม่ ๆ และเลี่ยงงานยาก ช่วงแรกมันก็รู้สึกปลอดภัยดี

แต่ราคาที่ต้องจ่ายมาแบบเงียบ ๆ ทุกครั้งที่ปฏิเสธนัด หรือทิ้งเอกสารไว้ครึ่ง ๆ กลาง ๆ เราก็เสียโอกาสได้รู้ว่าจริง ๆ เราก็รับมือไหว ผ่านไปหลายสัปดาห์ เรื่องที่เราได้ลองทำก็เหลือน้อยลง แล้วสมองก็หยิบตรงนั้นมาเป็นหลักฐานว่า "เห็นไหม เราล้มเหลว"

วงจรนี้มักเริ่มจากเรื่องเล็ก ๆ

• เลิกตอบกลุ่ม LINE ทั้งที่บางข้อความก็อยากตอบ
• ปฏิเสธสิ่งที่เคยชอบ เพราะคิดว่า "คงทำได้ไม่ดีหรอก"
• งานเล็ก ๆ อย่างจองคิวตรวจสุขภาพ หรือตอบอีเมลเรื่องเรียน ค้างมาหลายวันแล้ว

ยิ่งด่าตัวเอง ไม่ได้ทำให้ยิ่งพยายาม

การด่าตัวเองให้ความรู้สึกเหมือนรับผิดชอบ พอจะผ่อนลงก็เลยรู้สึกเหมือนปล่อยตัวเองลอยนวล แต่งานวิจัยบอกตรงกันข้าม

ในการทดลองที่ตีพิมพ์ปี 2012 Juliana Breines และ Serena Chen จาก University of California, Berkeley พบว่าคนที่ถูกชวนให้ใจดีกับตัวเองหลังทำพลาด มีแรงอยากปรับปรุงมากกว่า และพยายามต่อได้นานกว่า งานศึกษานักกีฬาหญิงก็เจอคล้ายกัน คนที่ใจดีกับตัวเองรู้สึกอับอายน้อยกว่าหลังพลาด แต่ยังยอมรับส่วนที่ตัวเองผิด

ความอายกับความรับผิดชอบพาเราไปคนละทาง "ฉันมันล้มเหลว" ไม่เหลืออะไรให้แก้ แต่ "วิธีนี้ไม่เวิร์ก" บอกได้ว่าก้าวต่อไปคืออะไร NHS แนะนำให้ลองถามตัวเองว่า ถ้าเพื่อนเจอแบบนี้ เราจะพูดกับเขาว่าอะไร เพราะส่วนใหญ่เราให้คำแนะนำคนอื่นได้ดีกว่าให้ตัวเองเยอะ

ถ้าความรู้สึกนี้ไม่หายไป ควรคุยกับใคร

ไปหาหมอถ้าเป็นมานานเกินสองสามสัปดาห์ ถ้ามันกระทบการนอน การกิน การงาน หรือการเรียน หรือถ้าเคยคิดทำร้ายตัวเอง หรือคิดว่าคนอื่นจะดีกว่าถ้าไม่มีเรา ถ้ารู้สึกไม่ปลอดภัยตอนนี้ ติดต่อหน่วยฉุกเฉินในพื้นที่ หรือหาสายด่วนฟรีและเป็นความลับในประเทศของคุณได้ที่ findahelpline.com

หมอทั่วไปเป็นจุดเริ่มต้นที่ดี หมอจะถามว่ารู้สึกแบบนี้มานานแค่ไหน กระทบชีวิตประจำวันยังไง และอาจให้ทำแบบสอบถามสั้น ๆ ถ้าชอบนึกอะไรไม่ออกตอนอยู่ต่อหน้าหมอ จดโน้ตไว้ในมือถือก่อนจะช่วยได้ NHS บอกว่าการบำบัดด้วยการพูดคุย อย่างการปรึกษาหรือ CBT ช่วยเรื่องการเห็นคุณค่าในตัวเองต่ำได้ และหมอส่งต่อให้ได้

ครั้งแรกที่เจอนักให้คำปรึกษา ส่วนใหญ่เขาจะถามว่าอะไรพาเรามา ไม่ต้องหาคำพูดเป๊ะ ๆ หรือเล่าให้เรียบร้อย แค่บอกว่า "รู้สึกว่าตัวเองล้มเหลว แต่ไม่รู้ว่าทำไม" ก็พอแล้ว

ลองทำวันนี้

NHS แนะนำให้เขียนคำพูดแรง ๆ ที่เราพูดกับตัวเองออกมา จดว่าความคิดพวกนี้เริ่มตั้งแต่เมื่อไหร่ แล้วลองหาหลักฐานที่ค้านมัน เลือกสักช่วงหนึ่งวันนี้ที่รู้สึกว่าตัวเองล้มเหลว แล้วตอบคำถามนี้

พอเขียนออกมา คำตัดสินลอย ๆ ว่าเราทั้งตัวมันแย่ จะกลายเป็นข้อกล่าวหาเดียว เรื่องเดียว ในช่วงเดียว และข้อกล่าวหาเดียวแบบนั้น เราลองพิสูจน์ได้จริง

พอเขียนใน Sojiwa ไปได้หลาย ๆ วันแล้ว กด "วิเคราะห์บันทึก" ที่ "หน้าแรก" เพื่อดูการสะท้อนกลับได้ ใช้โทเคนนิดหน่อย ในส่วน "สิ่งที่เราสังเกตเห็น" แต่ละข้อจะขึ้นต้นด้วยวันที่และคำพูดของเราเอง ช่วยให้เห็นว่าวันไหน คนไหน หรือสถานการณ์แบบไหน ที่ปลุกความรู้สึกล้มเหลวขึ้นมา