น้ำท่วมบ้าน ฝนตกรถติดทุกวัน เครียดสะสมจนไม่ไหว ทำไงดี

คำตอบสั้น ๆ: ความเครียดจากน้ำท่วมส่วนใหญ่ไม่ได้มาจากตัวน้ำ แต่มาจากเรื่องที่ตามมา ทั้งซ่อมบ้าน เคลม เงิน และชีวิตประจำวันที่สะดุด งานวิจัยในอังกฤษพบว่าคนที่เครียดหนักกับเรื่องเหล่านี้มีโอกาสซึมเศร้าและวิตกกังวลสูงกว่า ถ้าผ่านไปหลายสัปดาห์แล้วยังนอนไม่หลับหรือใช้ชีวิตปกติไม่ได้ ควรไปหาหมอ

ในบทความนี้

ทำไมเรื่องเอกสารกับการซ่อมถึงเครียดกว่าตอนน้ำท่วมบ้านไม่ได้ท่วม แต่ก็เครียดได้เหมือนกันความเครียดอยู่นานกว่าน้ำลองทำวันนี้

น้ำท่วมแล้วเครียด เป็นเรื่องปกติมาก และช่วงที่หนักที่สุดมักมาหลังน้ำลด ทั้งล้างบ้าน ยื่นเคลม รอใบเสนอราคาช่างซ่อม ลางานไปหลายวัน แถมต้องขับอ้อมถนนที่ปิดท่ามกลางรถติด ทางที่ช่วยได้จริงคือทำให้กองปัญหาชุดหลังนี้เล็กลงและมองเห็นได้ชัด ทีละเรื่อง แล้วยอมพึ่งคนรอบตัวบ้าง

ถ้าผ่านไปหนึ่งอาทิตย์แล้วรู้สึกแย่กว่าวันที่น้ำเข้าบ้าน ไม่ได้แปลว่าคุณรับมือไม่เก่ง แค่งานมันเปลี่ยนจากเอาตัวรอด มาเป็นตามเก็บทีละเรื่อง ซึ่งกินเวลานานกว่ามาก

ทำไมเรื่องเอกสารกับการซ่อมถึงเครียดกว่าตอนน้ำท่วม

นักวิจัยเรียกปัญหาที่ตามมาแบบนี้ว่า secondary stressors หรือความเครียดชั้นที่สอง คือเรื่องที่งอกออกมาจากภัยพิบัติ ไม่ใช่ตัวภัยพิบัติเอง งานทบทวนวรรณกรรมที่ Carla Stanke เป็นผู้เขียนหลัก ทำให้หน่วยงานสาธารณสุขของอังกฤษ ยกตัวอย่างไว้ เช่น ค่าใช้จ่ายในการซ่อมสร้าง ระบบสาธารณูปโภคที่พัง และความยากในการพาชีวิตกับบ้านกลับมาเป็นปกติ

มีงานวิจัยที่ตามดูผู้ใหญ่ในอังกฤษ สองปีหลังน้ำท่วมใหญ่ช่วงหน้าหนาวปี 2013 ถึง 2014 ในกลุ่มคนที่บ้านโดนน้ำท่วม คนที่บอกว่าเครียดหนักเรื่องประกัน มีโอกาสเข้าข่ายซึมเศร้า วิตกกังวล และ PTSD สูงกว่าคนที่แทบไม่เครียดเรื่องนี้อย่างชัดเจน

ต้องบอกไว้ก่อนว่าตัวอย่างในกลุ่มนี้มีไม่มาก งานนี้บอกได้แค่ว่าสองอย่างไปด้วยกัน ยังไม่ได้พิสูจน์ว่าอันไหนเป็นต้นเหตุ และเป็นข้อมูลจากครัวเรือนในอังกฤษ ไม่ใช่คนไทย แต่ภาพที่ออกมาก็ตรงกับที่หลายคนเล่า เคลมที่ค้างอยู่เป็นเดือน หนักใจกว่าคืนที่น้ำเข้าบ้านเสียอีก

ลองไล่ดูว่าอะไรทำให้เครียดอยู่ น้ำท่วมอาจเป็นแค่บรรทัดเดียว ที่เหลือคือเรื่องที่ตามมา และเรื่องพวกนี้คือส่วนที่คุณพอจะจัดการเองได้

บ้านไม่ได้ท่วม แต่ก็เครียดได้เหมือนกัน

งานวิจัยเดียวกันยังดูคนที่บ้านแห้งดี แต่ชีวิตสะดุด เช่น ถนนตัด ไฟดับ เดินทางนานขึ้น เพื่อนบ้านต้องย้ายออก คนกลุ่มนี้เข้าข่ายซึมเศร้า วิตกกังวล และ PTSD น้อยกว่ากลุ่มที่บ้านท่วม แต่ก็ไม่ใช่ศูนย์

ถ้าคุณคือคนที่ติดอยู่บนถนนตอนฝนตกสองชั่วโมง กลับถึงห้องที่ไม่มีน้ำสักหยด แล้วรู้สึกผิดที่ตัวเองยังเครียด ขอให้รู้ว่าชีวิตที่สะดุดก็นับ รถติดทั้งอาทิตย์ เสื้อผ้าเปียก ไม่รู้ว่าพรุ่งนี้ถนนจะเปิดไหม เป็นภาระจริง ถึงคนอื่นจะเจอหนักกว่าก็ตาม

ความเครียดอยู่นานกว่าน้ำ

งานทบทวนของ Stanke บอกว่าความเครียดยังอยู่ได้อีกนานหลังน้ำลด และอาการ PTSD อาจไม่ได้ลดลงเร็วอย่างที่เคยเชื่อกัน งานนี้ยังพูดถึง "ช่องว่างของการฟื้นตัว" คือช่วงที่ความช่วยเหลือจากข้างนอกหยุดไปแล้ว แต่คนยังไม่ได้ฟื้นจริง

ช่องว่างนี้เจอกันบ่อย ของบริจาคหยุดมา ญาติกลับบ้าน ข่าวเปลี่ยนเรื่อง แต่คุณยังรอช่างอยู่ รู้ไว้ว่าช่วงที่ช้าแบบนี้เป็นเรื่องปกติ จะได้ไม่โทษตัวเอง

งานเดียวกันบอกว่าการมีคนรอบตัวคอยช่วย และชุมชนที่ใกล้ชิดกัน ช่วยป้องกันได้ ความช่วยเหลือเล็กๆ ก็นับ เพื่อนบ้านให้ยืมเครื่องสูบน้ำ เพื่อนขับรถไปส่งตอนรถเข้าอู่ เพื่อนร่วมงานช่วยรับงานแทนตอนมาสาย การรับความช่วยเหลือเป็นส่วนหนึ่งของการฟื้นตัว ไม่ได้แปลว่าคุณอ่อนแอ ใครที่สบายใจกับการทำบุญหรือฝึกปล่อยวาง ก็ทำควบคู่กันไปได้

ถ้าผ่านไปหลายสัปดาห์แล้ว ยังนอนไม่หลับ ภาพตอนน้ำท่วมวนกลับมาซ้ำๆ ใจสั่นทุกครั้งที่ฝนตก หรือทำงานและเรื่องในบ้านไม่ไหว ควรไปหาหมอ

ลองทำวันนี้

หยิบกระดาษมาหนึ่งแผ่น แล้วแบ่งทุกเรื่องที่ค้างอยู่ในหัวเป็นสามรายการสั้นๆ

ความเครียดชั้นที่สองดูไม่มีวันจบ เพราะมันกองอยู่ในหัวเป็นก้อนเดียว พอเขียนออกมา ส่วนใหญ่จะกลายเป็นงานเล็กๆ แยกกัน และบางเรื่องก็เป็นหน้าที่ของคนอื่น

ใน Sojiwa คุณเขียนบันทึกสั้นๆ เรื่องน้ำท่วมหรือรถติดของวันนั้น แล้วเลือกอารมณ์ที่ตรงกับใจได้ เมื่อเขียนไว้ครบหลายวันที่ต่างกันแล้ว ลองกด "Analyse journals" (วิเคราะห์บันทึก) ส่วน "What I noticed" (สิ่งที่สังเกตเห็น) จะบอกว่าเรื่องไหนวนกลับมาบ่อย