คนใกล้ตัวอาจกำลังคิดสั้น สังเกตยังไง แล้วควรพูดกับเขาแบบไหนดี

คำตอบสั้น ๆ: สังเกตคำพูดว่าตัวเองเป็นภาระหรืออยากตาย การถอยห่างจากคนรอบตัว การยกของรักให้คนอื่น การบอกลา และความสงบที่มาแบบกะทันหันหลังช่วงที่ทุกข์หนัก ถ้ากังวล ให้ถามเขาตรง ๆ ว่ากำลังคิดฆ่าตัวตายอยู่หรือเปล่า หน่วยงานสุขภาพยืนยันว่าการถามไม่ได้เพิ่มความเสี่ยง และยังเปิดทางให้เขาได้พูด

ในบทความนี้

สัญญาณส่วนใหญ่คือความเปลี่ยนแปลง ไม่ใช่คำพูดถามตรง ๆ ไม่ได้ทำให้เขาคิดสั้นมากขึ้นควรพูดอะไร และอะไรที่ไม่ควรพูดเมื่อไหร่ต้องลงมือทันทีลองทำวันนี้

ถ้าคุณรู้สึกว่าคนใกล้ตัวอาจกำลังคิดสั้น ให้ถามเขาตรง ๆ เลยว่า "ตอนนี้คิดอยากฆ่าตัวตายอยู่หรือเปล่า" แล้วตั้งใจฟัง Cleveland Clinic ระบุชัดว่าการพูดเรื่องการฆ่าตัวตายไม่ได้ทำให้ความเสี่ยงเพิ่มขึ้น คำถามตรง ๆ กลับเป็นการบอกเขาว่าพูดความจริงกับคุณได้ สัญญาณข้างล่างช่วยให้รู้ว่าควรถามเมื่อไหร่ แต่ไม่ต้องรอให้มั่นใจร้อยเปอร์เซ็นต์ก่อน

สัญญาณส่วนใหญ่คือความเปลี่ยนแปลง ไม่ใช่คำพูด

Cleveland Clinic รวบรวมสัญญาณเตือนไว้ เช่น

• พูดถึงความอยากตาย หรือบอกว่าตัวเองเป็นภาระ รู้สึกเหมือนติดอยู่ในทางตัน
• ถอยห่างจากครอบครัว เพื่อน และสิ่งที่เคยชอบ
• เริ่มเตรียมตัว เช่น ยกของที่รักให้คนอื่น จัดการธุระให้เรียบร้อย หรือบอกลาคนรอบตัว
• ทำอะไรเสี่ยง ๆ ไม่คิดถึงผลที่ตามมา หรืออารมณ์แกว่งแรง โกรธ กังวล หรือเศร้าหนัก
• จู่ ๆ ก็ดูสงบลง หลังจากทุกข์มานาน

ข้อสุดท้ายทำให้หลายคนเข้าใจผิด เพื่อนที่ซึมมาหลายอาทิตย์ อยู่ ๆ ก็ดูสบายใจขึ้น เราก็โล่งอก แต่บางครั้งความสงบแบบนั้นมาจากการที่เขาตัดสินใจอะไรบางอย่างไปแล้ว ไม่ต้องตกใจ แต่นี่คือจังหวะที่ควรเข้าไปถามไถ่ ไม่ใช่ถอยออกมา

บางคนเก็บความคิดนี้ไว้มิดชิดจนไม่มีใครรู้ และ Cleveland Clinic ก็นับการปิดบังความคิดอยากตายเป็นสัญญาณอย่างหนึ่งด้วย ถ้าใจคุณบอกว่ามีอะไรไม่ปกติ เช่น ส่ง LINE ไปแล้วขึ้นอ่านแล้วแต่เงียบหายไปหลายวัน ทั้งที่ปกติเป็นคนตอบไว เชื่อความรู้สึกนั้นมากพอที่จะลองถาม

ถามตรง ๆ ไม่ได้ทำให้เขาคิดสั้นมากขึ้น

หลายคนเลือกเงียบ เพราะกลัวว่าแค่ถามก็อาจไปกระตุ้นให้เขาทำจริง งานวิจัยไม่ได้สนับสนุนความกลัวนี้

งานวิจัยหนึ่งในสหรัฐฯ ติดตามวัยรุ่น 170 คน อายุ 12 ถึง 17 ปี ที่เคยนอนรักษาตัวในแผนกจิตเวช ซึ่งเป็นกลุ่มที่ต่างจากคนทั่วไป พวกเขาถูกถามเรื่องความคิดอยากตายซ้ำ ๆ นานถึงสองปี ผลคือการถูกถามบ่อย ๆ ไม่ได้ทำให้ความคิดอยากตายเพิ่มขึ้น และราวครึ่งหนึ่งมีความคิดแบบนี้ลดลงตอนท้าย อย่างไรก็ตาม งานนี้ไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบ และเด็ก ๆ ก็ได้รับการรักษาอยู่แล้ว จึงสรุปไม่ได้ว่าที่ลดลงเป็นเพราะคำถาม สิ่งที่บอกได้คือ การถามไม่ได้ทำให้แย่ลง

องค์การอนามัยโลก (WHO) ชี้ว่าการตีตราและการมองเรื่องฆ่าตัวตายเป็นเรื่องต้องห้าม ทำให้คนจำนวนมากไม่กล้าขอความช่วยเหลือ คำถามธรรมดา ๆ หนึ่งประโยคช่วยทลายความเงียบนั้นได้ อย่างน้อยก็สำหรับคนหนึ่งคน

ควรพูดอะไร และอะไรที่ไม่ควรพูด

ใช้คำพูดของคุณเอง ไม่ต้องท่องบท ตัวอย่างประโยคที่ช่วยได้

"ช่วงนี้เห็นแกเงียบ ๆ ไป เราเป็นห่วงนะ"

"แกกำลังคิดอยากตายอยู่หรือเปล่า บอกเราได้นะ"

"เราไม่ไปไหน มาช่วยกันหาว่ามีใครช่วยได้อีกบ้าง"

สิ่งที่มักทำให้เขาปิดใจ คือการเถียงกับความรู้สึกของเขา เช่น "แต่แกมีอะไรตั้งเยอะให้อยู่ต่อนะ" การเทศนา หรือการสัญญาว่าจะเก็บเป็นความลับ คุณบอกเขาได้เลยว่าเพราะห่วงมาก เลยเก็บไว้คนเดียวไม่ได้

ถ้าเขาตอบว่าใช่ ตั้งสติไว้ คุณไม่จำเป็นต้องมีคำตอบให้ การฟังโดยไม่ตัดสินและอยู่ข้าง ๆ เขา สำคัญกว่าการพยายามแก้ปัญหา

เมื่อไหร่ต้องลงมือทันที

ถ้าเขามีแผน มีสิ่งที่จะใช้ทำร้ายตัวเอง หรือคุณคิดว่าเขาอาจลงมือเร็ว ๆ นี้ อย่าปล่อยให้เขาอยู่คนเดียว Cleveland Clinic แนะนำให้เอายา เหล้า และของที่อาจใช้ทำร้ายตัวเองออกไปหรือล็อกเก็บไว้ แล้วพาไปหาผู้เชี่ยวชาญ ในไทยโทรสายด่วนสุขภาพจิต กรมสุขภาพจิต ได้ที่ 1323 ส่วน 1669 คือเบอร์เจ็บป่วยฉุกเฉิน ถ้าเขาอยู่ในอันตรายตอนนี้ ให้โทร 1669 หรือพาไปห้องฉุกเฉินของโรงพยาบาลทันที

การดูแลคนที่อยู่ในภาวะนี้หนักมาก บอกคนที่คุณไว้ใจอีกสักคน จะได้ไม่ต้องแบกไว้คนเดียว

ลองทำวันนี้

ถ้ามีใครคนหนึ่งวนอยู่ในใจ ลองเขียนข้อความสั้น ๆ หนึ่งประโยคด้วยภาษาของคุณเอง บอกสิ่งที่คุณสังเกตเห็น และบอกว่าคุณอยู่ตรงนี้ แล้วส่งไปวันนี้เลย ข้อความสั้น ๆ ที่ทำให้เขารู้ว่ามีคนมองเห็น มักเป็นสิ่งที่เปิดทางให้คุยกันครั้งต่อไปได้

ถ้าคนที่กำลังลำบากคือตัวคุณเอง หรือคุณต้องการคนช่วยระหว่างดูแลใครสักคน ในแอป Sojiwa มีปุ่ม "Need someone to talk to?" (อยากหาใครสักคนคุยด้วยไหม) อยู่ในหน้า Home และ Profile กดเดียวก็ถึงสายด่วนช่วยเหลือ